Vier Nederlandse toeristen, dat waren we. In 1974, zes jaar na de Russische inval, was het zeldzaam en ongewoon om aan de oostelijke/communistische kant van het IJzeren Gordijn te zijn, voor ons, maar nog veel meer voor de plaatselijke scène: In een mum van tijd sloten we ons aan bij een groep Tsjechen van onze leeftijd. Levende symbolen van de vrije wereld waren we. Zelfs onze westerse auto’s waren een wonder. Ze wilden er allemaal in zitten en gingen helemaal uit hun dak, toen we ze erin lieten rijden. De meesten stonden op een wachtlijst voor een Lada of een Trabant en zouden er, door de productiedaling en de prijsstijging, nooit meer af komen.

In Praag wilden we de plek op het Wenceslausplein bezoeken ter ere van Jan Palach, die zich daar op 16 januari 1969 in brand stak. Het was zijn idealistische protest tegen de Russische invasie, het verlies van de mensenrechten en de censuur. Dertien andere studenten volgden zijn voorbeeld. Onverwacht werden we nu zelf geconfronteerd met het regime: sombere soldaten met uitdrukkingsloze gezichten sommeerden ons, met dwingende bewegingen van hun Kalasjnikovs, dóór te lopen. Dit lokte onmiddellijk een felle discussie uit tussen de emotieloze soldaten en onze nieuwe vrienden, die ongetwijfeld vroegen om meer respect voor ons, vrije westerlingen. Enkele -ellenlange- minuten heerste er een dreigende, beklemmende sfeer. Later op de dag was dit het topverhaal in een plaatselijke kroeg en waren wij, tot onze verbazing, de helden van de dag. Het bier vloeide rijkelijk…

“Kijk maar rond!” zei mijn nieuwe vriend Jaroslav, die me net zijn appartement* had verhuurd: “Je kunt elke vrouw krijgen die je wilt! Jullie zijn hier nu net rocksterren!” Om deze woorden te onderstrepen, kwamen er twee Tsjechische schonen op me af in een mengeling van nieuwsgierigheid en verleiding. Maar ik zag een meisje aan de andere kant van de bar: Eén kort ogenblik keken we elkaar aan. Mijn hart sloeg een keer over: “Wie is dat meisje?” Jaroslav volgde mijn blik: “Nah, dat is een Slowaakse “**. Hij maakte een afkeurende beweging met zijn hand: “Zigeuners.” Ik negeerde zijn afkeurenswaardige gedrag: “Ken je haar?” Hij zei : “Ik denk dat haar naam Irenka*** is. Ze woont ergens in de sloppenwijken van de stad”. De twee meisjes keken me verbaasd aan. Het ene meisje trok haar bovenlip op en zei: “Zij vieze vrouw!” Het Slowaakse meisje had meteen door dat zij het middelpunt van een discussie was en keerde ons haar rug toe.

Ik bestelde een pul bier, nam hem aan en ging naar haar toe. Ongewild overviel ik haar min of meer. Met een angstige blik in haar ogen deed ze een stap achteruit. Ik zette het glas voorzichtig voor haar op de bar en zei: “Voor jou!” Het verraste haar, en ik vond het heerlijk om haar gezicht -nee, haar mooie gezicht- te zien blozen. “Voor mij?” herhaalde ze. Ik knikte: “Ja, voor jou!”

Ze bleef heel dicht bij me. In het begin dacht ik dat ze dat deed, om iedereen van de Tsjechische groep te ontwijken, want niemand wilde dat ze erbij kwam. Maar naarmate de tijd vorderde en we langer in elkaars gezelschap waren, ontspande ze zich, maar ze bleef dicht bij me, hielp me kiezen van de Tsjechische menukaart die ik niet kon lezen en zorgde ervoor dat ik de juiste hoeveelheid Coruna’s gaf bij het betalen van eten en drinken. Ik vond het heerlijk om haar zo dicht bij me te hebben, in mijn aura. Ik kon de warmte van haar gezelschap voelen. Haar handen als ze me aanraakte. We wisselden maar een paar zinnen****. Later legde ze haar hoofd tegen mijn schouder en niet omdat ze te veel gedronken had. Ze was alert en oprecht en wilde dat ik een fijne avond met haar zou hebben: Ze keek naar me op, sprankelende donkere ogen en een prachtige glimlach toen ik haar vroeg: “Zullen we gaan? Jouw huis of het mijne?”

“Heb jij een huis dan?”

“Aan de andere kant van het plein,” deelde ik haar mee, terwijl ik de sleutel omhoog hield: “Een appartement! Voor zeven dagen!”

Toen we buiten kwamen (het was net na middernacht), huiverde ze. Dus legde ik mijn spijkerjas over haar schouders.

“Slechte mensen zullen alles van je mooie auto roven wat ze kunnen. De spiegels! Je radio! Je benzine! En ik heb dat eerder gezien: Alle wielen waren verdwenen!”

Ze rilde weer, en ik hielp haar het jasje aan te trekken. De mouwen waren te lang. “Rol ze op!” zei ik.

Uit het niets doken drie jongens op: “Mijn broers!” zei Irenka, “ze zijn hier om te kijken of alles goed met me is.” “En, is alles goed met je?” “Ja,” zei ze, terwijl ze naar me glimlachte. En, toen ze op het idee kwam: “Ze moeten vannacht op je auto passen!” Ze legde haar plan aan de jongens uit, terwijl ze drie pakjes Bazooka Joe kauwgom***** (uit mijn voorraad curieuze westerse goodies) in de lucht hield. Ze vertelde hen (denk ik!) dat er, naast kauwgom, in elk van de drie pakjes een Amerikaans stripverhaal en een actie plaatje van een Amerikaanse honkbalspeler zat. De jongens knikten instemmend met de “nachtdeal” en keken gretig omhoog naar de USA-schatten. Dus zette ze hen in een schema: De oudste broer eerst, dan de tweede, en tenslotte de jongste. Ze gaf instructies (denk ik) over hoe ze de klus gedaan wilde hebben en wat ze moesten doen in geval van nood.

Ik merkte dat ze het bijna jammer vond om het spijkerjasje uit te trekken. Ze hing het zorgvuldig aan een haakje in de kleine gang van mijn “nieuwe” appartement. Ik zei: “Ik kan best zonder dat jasje******.”Wil je het hebben?” “Het is prachtig,” zei ze, terwijl ze haar armen om mijn nek sloeg en me kuste.

“Nee, ik kan hem niet aannemen,” besloot ze, terwijl we elkaar in de ogen keken, “de mensen zullen zeggen dat ik me door jou heb laten neuken om dat jasje te krijgen!” “Ze hebben het allemaal mis,” zei ik, “je krijgt het toch wel.”

“Aan welke kant van het bed wil je? Oost of west?” Irenka lachte: “Ha! Het maakt me niet uit, als er maar geen gordijn tussen ons zit…” Ik trok haar eerst naar mijn kant. Deze keer begon ik te zoenen.

Mijn eerste gedachte was, zodra ik besefte waar ik net wakker was geworden, om nieuwe onderhandelingen te openen… In het halfdonker van de vroege ochtend keek ik naast me, maar er lag alleen een kussen; het dek was netjes teruggetrokken: haar kant van het bed was leeg!

Ik haastte me de slaapkamer uit, wierp een blik in de piepkleine badkamer, de woonkamer en de keuken: Geen Irenka! Het haakje in de gang was ook leeg: het jasje was weg. Ik vloekte en haastte me naar buiten.

Daar zag ik Irenka weer: In al haar schoonheid zat ze op de motorkap van mijn auto, met het spijkerjackje aan (mouwen opgerold). Ze was kauwgom******* aan het kauwen.

*Nadat ik hem had beloofd een Golden Earring (Nederlandse Rock Band) Dubbel Album op te sturen, wat ik ook heb gedaan En… hij heeft hem (ongeopende verpakking!) gekregen!

**Veel Tsjechen denken dat ze superieur zijn aan Slowaken. Sinds 1 januari 1993 is Tsjecho-Slovakije opgesplitst in twee afzonderlijke landen: De Tsjechische Republiek en Slovakije.

***Irenka (betekent Vrede)

****Ze sprak slecht Duits en een beetje Engels, maar ze was een slimme meid ; We begrepen elkaar verrassend goed.

*****Bazooka Joe kauwgom (inclusief een Bazooka Joe stripverhaaltje en plaatjes van Amerikaanse honkballers uit 1971)

****** Spijker broeken en vooral -jassen waren zeer moeilijk (en te duur) te krijgen in Tsjechoslowakije in de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw.

*******Ze had haar jongste broer, die pas 12 jaar was, naar huis gestuurd. Hij had liever één van mijn chocoladerepen dan kauwgom.